Bebeklerde Böbrek Reflüsü (VUR) Nedir? Belirtileri ve Tanı Yöntemleri

Bebeklerde böbrek reflüsü, tıbbi adıyla vezikoüreteral reflü (kısaca VUR), idrarın mesaneden böbreklere doğru geri kaçmasıyla karakterize bir rahatsızlıktır. Normalde böbreklerde üretilen idrar, üreter adı verilen kanallarla mesaneye taşınır ve oradan dışarı atılır. Fakat böbrek reflüsü olan bebeklerde mesanedeki idrarın bir kısmı tekrar yukarı, üreterler yoluyla böbreklere doğru kaçar. Bu durum özellikle sık idrar yolu enfeksiyonu geçiren bebeklerde ortaya çıkabilir ve erken teşhis edilmezse böbreklerde hasara yol açabilir. Ebeveynler için endişe verici olabilen böbrek reflüsünü iyi anlamak, belirtilerini erkenden fark etmek ve tanı yöntemlerini bilmek oldukça önemlidir. Aşağıda, bebeklerde böbrek reflüsü nedir, nedenleri nelerdir, ne gibi belirtilerle kendini gösterir ve nasıl teşhis edilir gibi konuları anlaşılır bir dille açıklıyoruz. Ayrıca böbrek reflüsünün derecelerine (evrelerine) ve kendiliğinden geçip geçmeyeceğine dair merak edilenleri de ele alacağız.

Bebeklerde Böbrek Reflüsü (VUR) Nedir?

Böbrek reflüsü, bebeğin mesanesindeki idrarın ters yöne dönerek böbreklere geri kaçmasıdır. Bu durum, mesane ile üreterler arasındaki kapakçık mekanizmasının tam gelişmemesinden kaynaklanır. Halk arasında “böbrek reflüsü” olarak bilinen bu hastalığın tıbbi adı vezikoüreteral reflü (VUR)’dur.

Böbrek reflüsü, çocuklarda en yaygın doğumsal idrar yolu problemlerindendir. Yenidoğanların %1-3’ünde görülebilir. İlk aylarda erkek bebeklerde daha sık rastlanırken, 2-3 yaş sonrası kız çocuklarında daha yaygındır. VUR tek taraflı olabileceği gibi her iki böbrekte de görülebilir.

Böbrek reflüsünde idrarla birlikte bakteriler de böbreklere ulaşarak idrar yolu enfeksiyonuna ve böbrek iltihabına (pyelonefrit) yol açabilir. Tekrarlayan enfeksiyonlar böbreklerde kalıcı hasar bırakabilir. Araştırmalara göre, 5 yaş altı idrar yolu enfeksiyonu geçiren çocukların %30-40’ında altta yatan sebep böbrek reflüsüdür. Özellikle yüksek ateşli ve sebebi açıklanamayan idrar yolu enfeksiyonlarında VUR mutlaka araştırılmalıdır.

Böbrek Reflüsünün Nedenleri Nelerdir?

Böbrek reflüsünün (vezikoüreteral reflü – VUR) en sık nedeni, üreterlerin mesaneye girişindeki kapakçık sisteminin doğuştan tam gelişmemesidir. Normalde bu kapakçık idrarın böbreklere geri kaçmasını engeller. Ancak bazı bebeklerde üreterlerin mesaneye dar açıyla girmesi veya tünel yapısının kısa olması, primer VUR (birincil böbrek reflüsü) oluşmasına yol açar.

Daha nadir olarak, sekonder VUR (ikincil böbrek reflüsü) görülebilir. Bu durum, mesane basıncını artıran başka hastalıklara bağlıdır. Örneğin, idrar yolunda tıkanıklık, nörojen mesane veya aşırı aktif mesane reflüye sebep olabilir. Altta yatan sorun tedavi edildiğinde reflü de düzelebilir.

Ayrıca genetik yatkınlık önemli bir faktördür. VUR’lu bir çocuğun kardeşlerinde yaklaşık %30, anne veya babasında öykü varsa bebekte görülme riski %50-70’e kadar çıkabilir. Bu nedenle aile öyküsü olan bebeklerin erken dönemde kontrol edilmesi önerilir.

Bebeklerde böbrek reflüsünün temel nedeni doğuştan gelen yapısal bozukluklardır. Daha nadiren başka ürolojik problemler veya genetik faktörler de rol oynayabilir.

Bebeklerde Böbrek Reflüsü Belirtileri

Böbrek reflüsü (VUR) genellikle doğrudan fark edilebilen bir belirti vermez. Çoğu bebekte reflü, neden olduğu idrar yolu enfeksiyonları üzerinden anlaşılır. Ebeveynler çoğunlukla sık tekrarlayan enfeksiyonlar sonrası altta böbrek reflüsü olduğunu öğrenir.

Bebeklerde görülebilecek belirtiler:

• Yüksek ateş: Açıklanamayan 38°C üzeri ateş, idrar yolu enfeksiyonu ve dolaylı olarak böbrek reflüsüne işaret edebilir.

• Huzursuzluk ve ağlama: Enfeksiyon veya idrar yaparken yanma, bebekte huzursuzluk ve sebepsiz ağlamaya yol açabilir.

• Beslenme ve gelişme sorunları: İştahsızlık, kusma ve kilo alamama görülebilir.

• Kötü kokulu veya bulanık idrar: Bezde keskin kokulu, bulanık idrar fark edilebilir.

• Kusma ve ishal: Ciddi enfeksiyonlarda genel hastalık belirtileri eşlik edebilir.

• İdrarda kan: Nadir durumlarda idrarda pembe/kırmızı renkte kan görülebilir.

  
  

Daha büyük çocuklarda ise idrar yaparken yanma, sık idrara gitme, idrar kaçırma, tekrarlayan böbrek enfeksiyonları ve bazen yüksek tansiyon görülebilir.

Ayrıca bazı bebeklerde hiçbir belirti yoktur. Prenatal (doğum öncesi) ultrasonlarda böbrek genişlemesi (hidronefroz) saptanması, doğum sonrası yapılan testlerde böbrek reflüsüne işaret edebilir. Bu nedenle sebepsiz yüksek ateş, tekrarlayan enfeksiyon veya böbrek genişlemesi görülen bebeklerde VUR mutlaka araştırılmalıdır.

Böbrek Reflüsü Tanısı Nasıl Konulur?

Bebeklerde böbrek reflüsünü (VUR) teşhis etmek için doktorlar bir dizi test ve görüntüleme yöntemi uygular.

İdrar Tahlili ve Kültürü: Yüksek ateşli idrar yolu enfeksiyonlarında idrar tahlili yapılır. Tekrarlayan enfeksiyonlarda veya farklı bakteriler saptandığında VUR’dan şüphelenilir.

Ultrasonografi: Böbrek ve mesane ultrasonu, idrar yollarındaki genişlemeyi (örneğin hidronefroz) gösterebilir. Radyasyon içermediği için ilk tercih edilen yöntemdir; ancak VUR tanısını tek başına kesinleştiremez.

Voiding Sistoüretrografi (VCUG – İşeme Filmi): Böbrek reflüsünü doğrudan gösteren en kritik testtir. Mesaneye kontrast sıvı verilerek idrar yapma sırasında röntgen çekilir. Böylece reflünün varlığı ve derecesi belirlenir.

DMSA Sintigrafisi: Reflü saptandıktan sonra böbrek dokusunda hasar olup olmadığını görmek için yapılır. Skar ve fonksiyon kaybını değerlendirmede önemlidir.

Diğer Tetkikler: Daha büyük çocuklarda işeme bozuklukları varsa üroflowmetri veya ürodinami gibi testler uygulanabilir.

Bebeklerde böbrek reflüsü tanısında en güvenilir yöntem VCUG’dur. Erken teşhis, böbrek sağlığını korumak ve kalıcı hasarı önlemek için büyük önem taşır.

Böbrek Reflüsü Dereceleri (Evreleri)

Böbrek reflüsü tanısı konulduktan sonra, reflünün şiddeti uluslararası standartlara göre 1'den 5'e kadar derecelendirilir. Derece 1 en hafif, Derece 5 ise en ağır reflüyü ifade eder. Bu derecelendirme, idrarın ne kadar yukarı kaçtığını ve üreter ile böbreklerde ne düzeyde genişleme yaptığını gösterir. Reflünün derecesi, hangi tedavi yönteminin seçileceği ve reflünün kendiliğinden düzelme ihtimali konusunda da yol göstericidir. Aşağıdaki tabloda VUR derecelerinin ne anlama geldiği özetlenmiştir:

VUR Derecesi	Tanımı (Reflünün Özellikleri)
Derece I	İdrar, mesaneden üretere az miktarda geri kaçar ancak böbreğin pelvis (havuzcuk) kısmına ulaşmaz. Üreterde genişleme görülmez. En hafif reflü derecesidir.
Derece II	İdrar, üreterden böbreğin pelvisine kadar geri kaçar fakat üreterde veya böbrekte herhangi bir genişleme (şişme) yoktur.
Derece III	İdrar, böbrek havuzcuğuna kadar geri kaçar ve üreterle birlikte böbrek pelvisinde hafif genişleme görülür. Bu orta dereceli bir reflüdür; üreter çapında hafif artış olabilir.
Derece IV	İdrar, böbreğe geri kaçarken üreter ve böbrek yapılarında belirgin genişlemeye yol açar. Üreter normalden daha genişlemiştir ve bazı kıvrılmalar başlayabilir. Böbreğin havuzcuk (pelvis) ve kaliks adı verilen toplama yapılarında belirgin şişme mevcuttur.
Derece V	İdrar, üreterin ileri derecede genişleyip kıvrımlı hale geldiği, böbrek pelvis ve kalikslerin ciddi şekilde genişlediği en ağır reflü derecesidir. Bu seviyede böbrek dokusunda hasar riski çok yüksektir.

Genel olarak, Derece I-II gibi düşük dereceli reflüler hafif kabul edilirken, Derece IV-V yüksek dereceli, ciddi reflülerdir. Derece III ise orta düzeydedir. Bu sınıflandırma doktorların tedavi planını belirlerken önemli bir faktördür.

Örneğin, düşük derece reflülerde çoğunlukla cerrahi gerekmeyebilir ve çocuk büyüdükçe durumun düzelme ihtimali yüksektir. Yüksek dereceli reflülerde ise böbreklerde kalıcı hasar oluşmaması için daha yakın takip ve gerekirse cerrahi tedavi düşünülür.

Böbrek Reflüsü Kendiliğinden Geçer mi?

Ebeveynlerin en çok merak ettiği konulardan biri böbrek reflüsünün (VUR) zamanla düzelip düzelmeyeceğidir. Bu durum reflünün derecesine ve çocuğun büyüme sürecine bağlıdır.

Hafif Dereceli Reflü (Derece I-II): Çocuk büyüdükçe idrar yolları olgunlaşır ve düşük dereceli VUR çoğu zaman kendiliğinden düzelir. Bu süreçte koruyucu antibiyotik tedavisi uygulanarak enfeksiyonların önüne geçilir.

Orta Dereceli Reflü (Derece III): Kendiliğinden iyileşme ihtimali daha düşüktür ama mümkündür. Doktorlar bu çocukları yakından izler, enfeksiyon gelişmezse belli bir yaşa kadar beklenebilir.

Yüksek Dereceli Reflü (Derece IV-V): Kendiliğinden düzelme ihtimali oldukça azdır. Böbrek hasarı riski yüksek olduğundan bu çocuklarda genellikle cerrahi tedavi gerekebilir. Cerrahi, üreterin mesaneye girişini düzeltmeye yönelik yapılır ve başarı oranları yüksektir.

Bebeklerde böbrek reflüsü derecesine göre farklı seyreder. Hafif vakaların çoğu çocuk büyüdükçe kendiliğinden geçebilirken, yüksek dereceli VUR genellikle tedavi gerektirir. Erken tanı ve düzenli takip ile böbrekler korunabilir. Ebeveynlerin yapması gereken en önemli şey, idrar yolu enfeksiyonu belirtilerini gözden kaçırmamak ve doktor kontrollerini aksatmamaktır.

İlginizi Çekebilecek Diğer Blog Yazılarımız