HPV Testi Nedir? HPV DNA Testi, HR HPV Testi ve HPV Taraması
HPV testi, rahim ağzından alınan hücre örneğinde HPV virüsünün genetik izini (DNA) arayan bir laboratuvar testidir.
Kadınlarda smear gibi birkaç dakikada ve ağrısız şekilde alınır. HPV testi sonucu çoğunlukla birkaç gün ile iki hafta arasında çıkar.
Erkekler için ise kadınlardaki gibi onaylı, rutin bir HPV tarama testi bulunmuyor.
Bir üroloğun HPV testi yazısı yazması size ilginç gelebilir. Ama kliniğe gelen erkeklerin önemli bir kısmı, kendi şikâyetiyle değil eşinin HPV testi sonucunu elinde tutarak geliyor. Bu rehberi, o sonucu okumaya çalışan herkes için hazırladım.
Bir Bakışta HPV Testi
Soru | Cevap |
Ne arar? | Virüsün DNA'sını, hastalığı değil |
Nasıl alınır? | Rahim ağzından fırçayla, birkaç dakikada |
Sonuç süresi | Genellikle birkaç gün – 2 hafta |
Tarama aralığı | 30–65 yaş kadınlarda 5 yılda bir |
Erkeklerde | Rutin tarama testi yok |
HPV Testi Nedir, Nasıl Yapılır?
HPV testi virüsün kendisini değil, genetik materyalini saptar. Şöyle düşünün: Test bir duman dedektörüdür, yangının kendisi değil. Duman olduğunu söyler, ama yangının ne kadar büyük olduğunu tek başına söyleyemez.
Bu yüzden pozitif bir HPV testi "hastasınız" demek değildir. Sadece virüsün o an orada olduğunu gösterir.
Kadınlarda HPV Testi Nasıl Yapılır?
Kadınlarda HPV testi jinekolojik muayene sırasında yapılır. Yumuşak bir fırçayla rahim ağzından hücre örneği alınır ve sıvılı bir kaba konur. Çoğu kadın yalnızca hafif bir baskı hisseder ve işlem birkaç dakika sürer.
Aynı örnekten hem HPV testi hem smear (hücre incelemesi) çalışılabilir. KETEM'lerde ve aile sağlığı merkezlerinde yapılan HPV testi de aynı yöntemle alınır.
HPV Testi Adetten Kaç Gün Sonra Yapılır?
Test, adet kanaması tamamen bittikten sonra yapılmalıdır, çünkü kanama örneğin kalitesini bozabilir. Pratikte en uygun zaman genellikle adet bitiminden birkaç gün sonrasıdır.
Testten önceki iki gün şunlardan kaçınmak sonucu daha güvenilir kılar:
Cinsel ilişki
Vajinal duş
Vajinal krem, fitil ve kayganlaştırıcılar
HPV Testi Sonucu Kaç Günde Çıkar?
HPV testi sonucu çoğu laboratuvarda birkaç gün ile iki hafta arasında çıkar. Süre, laboratuvarın yoğunluğuna, tiplendirme istenip istenmediğine ve örneğin nereden gönderildiğine göre değişir.
Tarama programında alınan örneklerde bekleme biraz daha uzun sürebilir.
Sonucunuz iki haftayı geçtiyse testi yaptırdığınız merkezi aramanız yeterli. Uzun bekleme, sonucun kötü olduğu anlamına gelmez.
HPV Testi ile Smear Arasındaki Fark
Bu iki test sık karıştırılır, çünkü örnek aynı şekilde alınır. Aradaki fark, laboratuvarda neye bakıldığıdır.
HPV testi | Smear | |
Neye bakar? | Virüsün DNA'sına | Hücrelerin görünümüne |
Neyi yakalar? | Risk taşıyan enfeksiyonu | Oluşmuş hücre değişikliğini |
HPV testi daha erken uyarı verir. Smear ise virüsün hücrelerde iz bırakıp bırakmadığını gösterir. Bu yüzden pozitif bir HPV testinin ardından aynı örnekte smear'e de bakılması sık yapılır.
HPV DNA Testi ile Tiplendirme Arasındaki Fark
HPV DNA testi, örnekte yüksek riskli HPV olup olmadığını genel olarak söyler. Tiplendirme (genotiplendirme) ise hangi tipin bulunduğunu tek tek gösterir.
HPV DNA testi | Tiplendirme | |
Cevapladığı soru | Var mı, yok mu? | Hangisi var? |
Kullanım | Tarama | Pozitif sonucu netleştirme |
Bu ayrım neden önemli? HPV 16 ve 18 pozitifliği, diğer yüksek riskli tiplere göre daha yakın takip gerektirir. Tiplendirme, bir sonraki adımı seçmeye yardım eder.
HPV HR Test Ne Gösterir?
HPV HR testi yalnızca kanserle ilişkili yüksek riskli (HR, "high risk") tipleri arar. Bu grupta 14 tip vardır: 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 66 ve 68.
Siğil yapan düşük riskli tipler (6 ve 11 gibi) bu testte genellikle aranmaz. Yani HR HPV testi negatif çıkan biri yine de genital siğil geliştirebilir.
Siğil tarafını genital siğil tedavisi yazımda ayrıca anlattım.
HPV Testi Pozitif Çıkarsa Ne Yapılır?
HPV testi pozitif çıkarsa önce derin bir nefes alın. HPV enfeksiyonlarının yaklaşık yüzde 90'ı iki yıl içinde vücudun kendi bağışıklığıyla temizlenir.
Pozitif sonuç çoğu zaman bir takip planı demektir, tedavi değil.
Sonraki adım genellikle şöyle belirlenir:
HPV 16 veya 18 pozitif: Genellikle kolposkopi (rahim ağzının büyüteçle incelenmesi) önerilir.
Diğer yüksek riskli tipler ve normal smear: Çoğunlukla 1 yıl sonra test tekrarlanır.
Diğer yüksek riskli tipler ve anormal smear: Kolposkopi, gerekirse biyopsi planlanır.
Bu dönemde bağışıklığı destekleyen basit adımlar da işe yarar. Sigara içiyorsanız bırakmak, virüsün temizlenme şansını artıran en somut değişikliktir.
Hastalarımın çoğu bu aşamada aynı soruyu sorar: "Bu virüs bana nereden geldi?" Çoğu zaman bunun bir cevabı yoktur.
HPV yıllarca sessiz kalabildiği için pozitif sonuç, yakın zamanda bir bulaş olduğunu göstermez.
HPV Pozitif ve CIN3 Sonucu Ne Anlama Gelir?
CIN3, rahim ağzındaki hücrelerde ileri derecede kanser öncesi değişiklik olduğunu gösteren bir patoloji sonucudur. Kanser değildir.
Ancak tedavi edilmezse yıllar içinde kansere ilerleme riski taşıdığı için genellikle tedavi edilir.
CIN (servikal intraepitelyal neoplazi) üç derecede raporlanır:
Derece | Ne anlama gelir? |
CIN1 | Hafif değişiklik, çoğu kendiliğinden geriler |
CIN2 | Orta derece, takip veya tedavi |
CIN3 | İleri derece, genellikle tedavi edilir |
Tedavi çoğunlukla değişiklik gösteren dokunun küçük bir işlemle çıkarılmasıdır (konizasyon). Sonrasında düzenli HPV testiyle takip yapılır. Bu süreci kadın hastalıkları uzmanınız planlar.
HPV Testi Yanlış Çıkar mı?
Hiçbir test kusursuz değildir, HPV testi de öyle. Ama bu testin "yanlış" görünen sonuçları çoğu zaman bir test hatasından kaynaklanmaz.
Pozitif ama sorun yok: Test geçici bir enfeksiyonu yakalamış olabilir. Virüs birkaç ay içinde temizlenebilir.
Negatif ama şüphe var: Örnek yetersiz alınmışsa ya da kanama varsa sonuç etkilenebilir.
HPV testinin en güçlü yanı, negatif sonucun güvenilir olmasıdır. Negatif bir test, sonraki birkaç yıl için rahatlatıcı bir bilgi verir.
HPV Taraması Kimlere, Ne Sıklıkla Yapılır?
Türkiye'de HPV taraması, 30–65 yaş arasındaki kadınlara 5 yılda bir ücretsiz olarak yapılır.
Dünya Sağlık Örgütü de rahim ağzı kanseri taramasında ilk tercih olarak HPV DNA testini önerir.
30 yaşından önce tarama genellikle önerilmez. Bu yaş grubunda HPV çok sık görülür ve büyük kısmı kendiliğinden geçer. Rutin test, gereksiz endişeye ve işlemlere yol açabilir.
HPV Testi Sağlık Ocağında Yapılır mı?
Evet. Aile sağlığı merkezleri (sağlık ocakları) ve KETEM'ler, tarama yaş aralığındaki kadınlara HPV testini ücretsiz yapar. Aile hekiminizden randevu almanız yeterlidir.
HPV Testi Fiyatı Neye Göre Değişir?
Tarama dışında, özel laboratuvar veya hastanede yaptırılan HPV testinin fiyatı iki şeye bağlıdır: yalnızca HPV DNA mı yoksa tiplendirme mi istendiği ve kurumun fiyat politikası. Tiplendirme genellikle daha pahalıdır.
Erkeklerde HPV Testi Yapılır mı?
Erkekler için kadınlardaki gibi onaylı, rutin bir HPV tarama testi yoktur. Uluslararası kılavuzlar, şikâyeti olmayan erkeklerde HPV testi yapılmasını önermez.
Penisten alınan örnekler her zaman güvenilir sonuç vermez ve sonuç çoğu zaman yapılacakları değiştirmez.
Erkekte test yalnızca seçilmiş durumlarda gündeme gelir. Örneğin bağışıklığı baskılanmış veya anal kanser riski yüksek bazı gruplarda, makat bölgesinden örnek alınması değerlendirilebilir.
Yıllar içinde şunu gözlemledim: Erkekler genellikle "Test olayım, içim rahatlasın" diye geliyor.
Oysa erkekte asıl önemli olan, muayenede görünür bir siğil ya da şüpheli bir lezyon olup olmadığıdır.
Muayenenin nasıl yapıldığını erkeklerde HPV testi ve genital siğil sayfamızda bulabilirsiniz.
Erkeklerde HPV Testi Hangi Bölüm Bakar?
Erkeklerde HPV ve genital bölgedeki lezyonlar için üroloji bölümüne başvurabilirsiniz.
Cilt lezyonlarında dermatoloji de değerlendirme yapar.
Peniste, kasıkta ya da bacak arasında fark ettiğiniz kabarıklıkların neler olabileceğini erkeklerde genital siğil yazımda anlattım.
Partnerim HPV Pozitif, Ne Yapmalıyım?
Eşinizin HPV testi pozitif çıktıysa, büyük ihtimalle bu virüsü zaten birlikte taşıyorsunuz. Uzun süreli ilişkilerde partnerler genellikle aynı virüsü paylaşır. Bu, ilişkide kimsenin "suçlu" olduğu anlamına gelmez.
Örneğin yıllardır evli bir çiftte kadının rutin taramasında HPV çıkması, virüsün evlilikten çok önce alınmış ve yıllarca sessiz kalmış olabileceği anlamına gelir. Test, bulaşın zamanını göstermez.
Yapabilecekleriniz şunlar:
Kendinizi gözden geçirin: Genital bölgede yeni bir kabarıklık varsa ürolojik muayene olun.
Test için acele etmeyin: Şikâyetiniz yoksa sizin için rutin HPV testi gerekmez.
Kondom kullanın: Riski azaltır, ama örtmediği bölgelerden bulaş olabilir.
Aşıyı konuşun: Yaşınıza göre HPV aşısının size uygun olup olmadığını doktorunuzla değerlendirin.
Eşinizin takibine destek olun: Asıl önemli olan, onun kontrollerini aksatmamasıdır.
Hastalarımın önemli bir kısmı bu noktada ilişkilerini sorguluyor. Benim önerim, sonucu bir kriz olarak değil, birlikte yürütülecek bir takip süreci olarak görmeniz.
Sık Sorulan Sorular
HPV testi ağrılı mı?
Hayır. Kadınlarda smear gibi alınır, kısa süreli hafif bir baskı hissedilebilir.
HPV testi negatif çıkarsa ne zaman tekrarlanmalı?
Tarama programında, 30–65 yaş arasında 5 yıl sonra tekrarlanır. Doktorunuz farklı bir aralık önermediyse bu süre yeterlidir.
HPV testi pozitif çıkanlar tedavi olur mu?
Virüsün kendisini yok eden bir ilaç yoktur. Tedavi edilen, virüsün yol açtığı siğil veya kanser öncesi değişikliklerdir.
HPV testi yaptıranlar sonucu nasıl öğrenir?
Tarama programında alınan testlerin sonucu genellikle e-Nabız üzerinden görüntülenebilir; gerekirse aile hekiminiz sizinle iletişime geçer. Özel laboratuvarlarda sonuç, online sistemden ya da test yapılan merkezden verilir.
Erkekler kendi isteğiyle HPV testi yaptırabilir mi?
Bazı laboratuvarlar bu testi yapar, ama sonucu yorumlamak zordur ve kılavuzlar rutin olarak önermez. Şikâyetiniz varsa önce muayene olun.
İzmir'de HPV ve genital siğil değerlendirmesi için erkeklerde HPV ve genital siğil sayfamızı inceleyebilirsiniz. Diğer konular için erkek genital sağlığı bölümüne göz atabilir ya da randevu için bize ulaşabilirsiniz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı yalnızca muayene ile verilir.
Kaynakça
Yorumlar