HPV Aşısı Nedir? HPV Aşısı Kimlere ve Nasıl Yapılır?

11 dakika önce

6 dakikada okunur

HPV aşısını düşünüyorsanız, aklınızdaki ilk soruların kısa cevapları şöyle:

HPV aşısı nedir? HPV aşısı, sizi genital siğillere ve rahim ağzı, makat, penis ve boğaz kanserlerine yol açan HPV tiplerine karşı korur. Aşıda canlı virüs yoktur, bu yüzden aşı hastalık yapmaz. Kimlere yapılır? 9 yaşından itibaren kız ve erkek çocuklara, gençlere ve yetişkinlere yapılabilir. En iyi koruma, cinsel hayat başlamadan önce yapıldığında sağlanır. Kaç doz gerekir? 9–14 yaş arasında başlarsanız 2 doz, 15 yaş ve üzerinde başlarsanız 3 doz yeterlidir. Ücretsiz mi? Şu an için hayır. HPV aşısı ulusal aşı takviminde yer almıyor ve SGK tarafından karşılanmıyor. Aşıyı eczaneden kendiniz almanız gerekiyor.

Sünnet için kliniğe gelen ailelerle konuşurken sohbet bir noktada sık sık HPV aşısına geliyor. “Oğlumuza da gerekir mi, yoksa sadece kızlara mı?” sorusu artık neredeyse her hafta önüme geliyor. Bu yazıda o sorunun ve ardından gelenlerin cevaplarını sırayla veriyorum.

HPV Aşısı Nedir?

HPV aşısı, virüsün genetik materyal taşımayan dış kılıfından üretilir. Vücut bu kılıfı tanımayı öğrenir ve gerçek virüsle karşılaştığında ona karşı hazır olur.

Aşının içinde canlı ya da öldürülmüş virüs yoktur. Bu yüzden aşı HPV enfeksiyonuna ya da siğile neden olamaz.

Türkiye’de iki tür aşı kullanılıyor: 4'lü aşı ve 9'lu aşı. Aradaki farkı aşağıda bir tabloyla gösterdim.

HPV Aşısı Ne İşe Yarar?

HPV aşısı, enfeksiyon gerçekleşmeden önce koruma sağlar. Ne işe yaradığını en iyi önlediği hastalıklar gösterir:

Rahim ağzı kanseri: 9'lu aşı, bu kansere yol açan tiplerin yaklaşık yüzde 90'ını kapsar.
Genital siğil: Siğillerin yaklaşık yüzde 90'ından sorumlu olan HPV 6 ve 11'e karşı korur.
Diğer kanserler: Kadınlarda ve erkeklerde makat, penis ve boğaz kanserleriyle ilişkili tiplerin önemli bir kısmına karşı da koruma sağlar.

Bu koruma gerçek hayatta da görüldü. İsveç’te 1,6 milyondan fazla kadını kapsayan bir çalışmada, 17 yaşından önce aşılananlarda rahim ağzı kanseri riski yaklaşık yüzde 88 daha düşük bulundu. Aşının erken yaşta yapılmasının önemi buradan geliyor.

Aşı, var olan bir enfeksiyonu ya da siğili tedavi etmez. Siğil varsa onun tedavisi ayrıdır; seçenekleri genital siğil tedavisi yazımda anlattım.

Hangi tiplerin kanser açısından daha riskli olduğunu merak ediyorsanız HPV çeşitleri yazıma göz atabilirsiniz.

HPV Aşısı Kimlere Yapılır?

HPV aşısı 9 yaşından itibaren kız ve erkek çocuklara, gençlere ve yetişkinlere yapılabilir. En güçlü koruma, kişi virüsle hiç karşılaşmadan, yani cinsel hayat başlamadan önce yapılan aşıyla sağlanır.

Dünya Sağlık Örgütü öncelikli hedef grup olarak 9–14 yaş arasındaki kız çocuklarını gösteriyor.

Yaşa göre genel yaklaşım şöyledir:

Yaş	Öneri
9–14 yaş	En ideal dönem, en güçlü bağışıklık
15–26 yaş	Aşılanmamış herkese önerilir
27–45 yaş	Doktorla birlikte karar verilir

27–45 yaş arasında aşının faydası kişiden kişiye değişir. Yeni bir ilişkiye başlayacak ya da daha önce az sayıda partneri olmuş biri için fayda daha belirgindir. Uzun süreli tek eşli bir ilişkide yaşayan biri için kazanç daha sınırlı olabilir.

45 Yaş Üstüne HPV Aşısı Yapılır mı?

Aşının ürün bilgisinde kesin bir üst yaş sınırı yok, ama 45 yaş üstündeki faydası hakkında veri az.

Bu yaş grubundaki çoğu kişi virüsle zaten karşılaşmış olduğu için aşının sağlayacağı ek koruma sınırlı kalabilir. Karar, kişinin durumuna göre doktorla birlikte verilmelidir.

HPV Aşısı Nasıl Uygulanır?

HPV aşısı üst koldaki kasa yapılan bir iğneyle uygulanır. Doz sayısı başlangıç yaşına göre değişir.

Başlangıç yaşı	Doz	Zamanlama
9–14 yaş	2 doz	İlk doz, 6–12 ay sonra ikinci doz
15 yaş ve üzeri	3 doz	İlk doz, 2. ay, 6. ay

Dozlar arasında gecikme olursa baştan başlamaya gerek yoktur, kalan dozlarla devam edilir.

Dünya Sağlık Örgütü 2022'de, gençler için tek dozun da yeterli koruma sağlayabileceğini açıkladı. Ancak Türkiye’deki uygulama hâlâ ürün bilgisindeki doz şemasına göre yapılıyor.

HPV Aşısının Yan Etkileri Nelerdir?

HPV aşısı dünyada yüz milyonlarca dozla uygulanmış ve güvenliği iyi bilinen bir aşıdır. Görülen yan etkiler genellikle hafif ve kısa sürelidir:

İğne yerinde ağrı, kızarıklık ve şişlik
Hafif baş ağrısı veya yorgunluk
Baş dönmesi veya bayılma hissi: Daha çok gençlerde, iğne korkusuna bağlı olarak görülür. Bu yüzden aşıdan sonra 15 dakika oturarak beklemek önerilir.

Gebelikte HPV aşısı yapılmaz. Dozlar devam ederken gebelik oluşursa, kalan dozlar doğumdan sonraya ertelenir.

4'lü ve 9'lu HPV Aşısı Arasındaki Fark

İki aşı arasındaki fark, koruma sağladıkları HPV tiplerinin sayısıdır.

	4'lü aşı	9'lu aşı
Kapsadığı tipler	6, 11, 16, 18	6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58
Rahim ağzı kanseri tiplerini kapsama	Yaklaşık %70	Yaklaşık %90
Genital siğil koruması	Var	Var

Bugün aşı olacaksanız genellikle 9'lu aşı tercih edilir. Daha önce 4'lü aşıyla aşılandıysanız, ek tiplere karşı korunmak için 9'lu aşı yaptırmanın gerekip gerekmediğini doktorunuzla konuşabilirsiniz.

HPV Aşısının Fiyatı Ne Kadar?

HPV aşısının fiyatı, ilaç fiyat güncellemelerine bağlı olarak yıl içinde birkaç kez değişebiliyor. Bu yüzden burada bir rakam vermek yerine, toplam maliyeti neyin belirlediğini anlatmayı tercih ediyorum.

Ödeyeceğiniz toplam tutarı üç şey belirler:

Aşı türü: 9'lu aşı, daha fazla HPV tipine karşı koruduğu için 4'lü aşıdan daha pahalıdır.
Doz sayısı: 9–14 yaşta başlayan biri 2 doz, 15 yaş ve üzerinde başlayan biri 3 doz yaptırır. Erken yaşta başlamak toplam maliyeti de düşürür.
Uygulama yeri: Aşı beyaz reçeteyle eczaneden alınır. Hastanede ya da muayenehanede yapılırsa aşı bedeline bir uygulama ücreti eklenebilir.

Güncel fiyatı öğrenmenin en kolay yolu, reçetenizle gideceğiniz eczaneye sormaktır. Bazı belediyelerin belirli yaş gruplarına sunduğu ücretsiz aşı projelerini de bir sonraki bölümde anlattım.

Erkeklere HPV Aşısı Yapılır mı?

Evet. HPV aşısı erkeklere de yapılır ve pek çok ülkede kız ve erkek çocuklar birlikte aşılanıyor. Genç erkeklerde yapılan geniş bir çalışmada 4'lü aşı, aşı tiplerine bağlı genital lezyonları yaklaşık yüzde 90 oranında azalttı.

Erkek hastalarımın sık dile getirdiği bir itiraz var: “Bu aşı kızlar için değil mi?” Değil. Aşı bir erkeği hem genital siğilden hem de HPV ile ilişkili makat, penis ve boğaz kanserlerinden korur. Ayrıca virüsü partnerine bulaştırma ihtimalini de azaltır.

Erkek Çocuklara HPV Aşısı Hangi Yaşta Yapılır?

Erkek çocuklarda da en uygun dönem 9–14 yaş. Bu yaşta 2 doz yeterli olur ve bağışıklık yanıtı en güçlü düzeydedir.

Sünnet ve HPV aşısı birbirinin yerine geçmez. Sünnet HPV riskini bir miktar azaltır, aşı ise belirli tiplere karşı doğrudan koruma sağlar.

Sünnetin zamanlaması için bebeklerde sünnet yazımıza göz atabilirsiniz.

Erkeklerde HPV ve genital siğil değerlendirmesinin nasıl yapıldığını erkeklerde HPV ve genital siğil sayfamızda, siğillerin erkekte nasıl göründüğünü ise erkeklerde genital siğil yazımda bulabilirsiniz.

HPV Pozitifken Aşı Olunur mu?

Evet, olunabilir. HPV testiniz pozitif olsa bile aşı, henüz karşılaşmadığınız diğer tiplere karşı sizi korur. Bir kişinin aşıdaki dokuz tipin hepsini birden taşıması çok nadirdir.

Aşı olmadan önce HPV testi yaptırmak da gerekmez, çünkü test sonucu aşı olup olmama kararını değiştirmez. Testin ne zaman anlamlı olduğunu HPV testi nedir yazımda anlattım.

Siğil Tedavisinden veya Konizasyondan Sonra Aşı

Siğil tedavisinden sonra aşıyı soran hastalarıma şunu söylüyorum: Aşı mevcut siğili yok etmez, ama yeni tiplerle karşılaşmaya karşı koruma sağlar.

Rahim ağzındaki kanser öncesi değişiklik nedeniyle tedavi edilen kadınlarda yapılan çalışmalar ise umut verici.

Tedavi döneminde aşılananlarda hastalığın tekrarlama riski daha düşük bulundu, ancak bu kanıtların daha güçlü çalışmalarla desteklenmesi gerekiyor.

Sık Sorulan Sorular

HPV aşısı kaç yıl korur?

Uzun süreli takip çalışmalarında koruma 10 yıldan fazla sürdü ve azaldığına dair bir işaret görülmedi. Şu an için rapel (tekrar) doz önerilmiyor.

HPV aşısı olduktan sonra kondoma gerek var mı?

Evet. Aşı tüm HPV tiplerine karşı korumaz, kondom ise diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı da koruma sağlar.

HPV için bağışıklık güçlendirici takviyeler aşının yerini tutar mı?

Hayır. Hiçbir takviye aşı kadar güvenilir bir koruma sağlamaz. Sağlıklı beslenme ve sigarayı bırakmak bağışıklığı destekler, ama aşının yerine geçmez.