Çocuklarda Epididimit ve Orşit (Testis İltihabı): Belirtileri, Torsiyondan Farkı, Tedavisi

Epididimit, testisin arka-üst kenarındaki sperm kanalı başlangıcının (epididim) iltihabıdır. Çocuklarda testis ağrısının torsiyondan sonra en sık nedenidir; yavaş artan ağrı, şişlik ve bazen ateşle seyreder. Çoğu çocukta neden mikrop değil, idrarın kanala geri kaçışı ya da geçirilmiş bir viral enfeksiyondur; bulaşıcı değildir ve ameliyatsız geçer.

Saatler ya da 1–2 gün içinde yavaş artan tek taraflı testis ağrısı, testisin arkasında hassasiyet, torbada şişlik ve kızarıklık, çocukların bir bölümünde ateş ve idrar yakınması. Ağrı kasığa ve alt karına vurur; torbayı kaldırmak hafifletebilir. Ani ve şiddetli başlayan ağrı ise torsiyon düşündürür ve acildir.

Çocuklarda en sık neden ıkınma ya da idrar tutma sırasında idrarın sperm kanalına geri kaçıp kimyasal tahriş yapmasıdır. Diğer nedenler geçirilmiş viral enfeksiyon, idrar yolu enfeksiyonu, kasığa darbe ve idrar yollarındaki yapısal bir durumdur (reflü, kanal darlığı). Çocukların çoğunda idrarda mikrop bulunmaz.

Epididimit epididimin, orşit testis dokusunun iltihabıdır; ikisi birlikteyse epididimo-orşit denir. Çocukta iltihap komşu dokuya kolay geçtiği için üç ad çoğu zaman aynı tabloyu anlatır. Tek başına orşitin en bilinen nedeni kabakulaktır; epididimit ise daha çok idrar geri kaçışı ve enfeksiyonla ilişkilidir.

Yavaş artan testis ağrısı, torbanın bir yarısında şişlik ve kızarıklık, dokununca hassasiyet, bazen ateş ve sık ya da yanarak idrar yapma. Bebekte bez değişiminde şiş ve kızarık torba ile ağlama fark edilir. Belirtiler torsiyonla karışabileceği için aynı gün muayene gerekir; ani başlayan ağrıda en yakın acile gidilir.

Çocuklarda tedavi ameliyat değil destektir: 2–3 gün dinlenme, torbayı hafif yukarıda tutan destekleyici külot, ilk günlerde soğuk uygulama ve hekimin önerdiği ağrı kesici ve iltihap giderici grubundan ilaç. Antibiyotik grubu yalnız idrar tahlilinde enfeksiyon bulunan, ateşi yüksek ya da 2 yaş altındaki çocukta reçeteyle verilir.

Ağrı tedaviyle 3–5 günde belirgin geriler; şişlik en yavaş inen bulgudur ve 2–4 hafta sürer. Orşit eklenmişse süre biraz uzar. Epididim bazı çocuklarda haftalarca hafif kalın kalır, bu iltihabın sürdüğü anlamına gelmez. 5 günde gerilemeyen ağrı ya da artan şişlik yeniden muayene ister.

Epididimitle birlikte olan orşitte ağrı 3–5 günde geriler, şişlik 2–4 haftada iner. Kabakulak orşitinde iyileşme 2–3 haftayı bulur ve tedavi yalnız destekleyicidir, çünkü neden virüstür. Orşit geçiren testisin bir bölümü sonraki aylarda küçülebileceği için 3 ve 6. ayda ultrasonla izlenir.

Dinlenme, torbayı destekleyen dar külot, yatarken torbanın altına katlanmış havlu, ilk 2 gün havluya sarılı buzla 10–15 dakikalık soğuk uygulama, bol sıvı ve idrarı tutmamak. Ağrı kesici grubu hekimin önerdiği biçimde kullanılır. Evde bakım muayenenin yerine geçmez; önce torsiyon dışlanmalıdır.

Hafif, ateşsiz epididimit dinlenmeyle çoğunlukla kendiliğinden geriler. Ancak aynı belirtileri veren testis torsiyonu ve apse muayene olmadan ayırt edilemez; bu yüzden testis ağrısı olan her çocuk aynı gün görülür. Muayenede epididimit doğrulanınca evde destek tedavisiyle izlenebilir.

Ağrı testisin arkasında ve üstünde başlar, torbanın o yarısına yayılır; kasığa ve alt karına vurabilir. Bazı çocuklar bunu karın ağrısı diye anlatır, bu yüzden karın ağrısı olan erkek çocukta torbaya da bakılır. Yürürken ve otururken artar, torbayı yukarı kaldırmak hafifletebilir.

Epididim ile testisin birlikte iltihaplanmasıdır. Çocuklarda epididimit sık sık testise de yayıldığı için en sık görülen biçim budur. Belirtiler epididimitle aynıdır, şişlik biraz daha belirgindir; tedavi değişmez: dinlenme, destekleyici külot, ağrı kontrolü ve idrarda enfeksiyon varsa antibiyotik grubu. Testis boyutu sonraki aylarda izlenir.

6 haftayı geçen ya da aynı yıl tekrarlayan epididimite kronik ya da tekrarlayan epididimit denir. Çocukta en sık 3 nedeni vardır: idrarı tutma ve ıkınarak işeme alışkanlığı, yarım bırakılmış antibiyotik tedavisi ve altta yatan yapısal bir durum. Yeniden değerlendirme, idrar yolları tetkiki ve işeme düzeniyle atakların çoğu kesilir.

Her çocukta gerekmez. Çocuklardaki epididimitlerin çoğu mikropsuzdur ve antibiyotik iltihabı kısaltmaz. İdrar tahlilinde enfeksiyon bulunan, ateşi yüksek ya da 2 yaşından küçük çocukta hekim reçetesiyle antibiyotik grubu verilir ve süre çoğunlukla 10–14 gündür; ilaç yarım bırakılırsa tekrar olasılığı artar.

Çocuklarda epididimit ameliyat gerektirmez; tedavi dinlenme, destek ve gerekirse ilaçtır. Ameliyathane yalnız 2 durumda gündeme gelir: tanının torsiyondan ayırt edilemediği seyrek olguda testise bakmak ve ultrasonda apse görüldüğünde onu boşaltmak. Her ikisi de epididimitin kendisinin değil, eşlik eden durumun tedavisidir.

Bulaşıcı değildir; kardeşler aynı banyo ve havluyu kullanabilir, okulda başkasına geçmez. Ateş düşüp oturmak rahatladığında, çoğunlukla 3–5. günde okula dönülür. Beden eğitimi, koşma ve bisiklet 2. haftanın sonuna kadar ertelenir; destekleyici külot okul günlerinde de sürer.