İnmemiş Testis (Kriptorşidizm) Ameliyatı: Orşiopeksi

İnmemiş testis (kriptorşidizm), testislerden 1'inin ya da 2'sinin doğumda torbaya inmemiş olmasıdır. Testis karın içinde, kasık kanalında ya da torbanın üstünde kalır; erken doğan bebeklerde daha sık görülür ve çoğu tek taraflıdır.

Çoğu çocukta 6–18 ay arasında, en uygunu 6–12 aydır. 6. aya kadar kendiliğinden inme beklenir; sonrasında beklemek testise kazandırmaz. Geç fark edilen çocuklarda ameliyat her yaşta yapılır.

Orşiopeksi 4 adımdır: kasıkta küçük bir kesiden testis bulunur, damar ve kanalı serbestleştirilir, torbaya indirilir ve deri altındaki cebe sabitlenir. Ele gelmeyen testiste önce göbekten kamerayla bakılır; damar kısaysa 2 aşama gerekebilir.

Ele gelen testiste çoğunlukla 45–90 dakika; laparoskopi gereken ya da 2 taraflı olgularda daha uzun sürebilir. Çoğu çocuk aynı gün eve döner.

İlk 6 ayda inebilir; özellikle erken doğan bebeklerde ve ilk 3 ayda. 6. aydan sonra kendiliğinden inme beklenmez; bu yüzden 6. ay kontrolünde inmemişse ameliyat planlanır.

Hayır. Utangaç (retraktil) testis torbaya indirilir ve orada kalır; refleksle yukarı çekilir, çoğunlukla izlenir. İnmemiş testis indirilemez ya da geri kaçar; tedavisi ameliyattır. Ayrım muayenede yapılır.

Aynı gün taburculuk; 1–2 hafta hafif şişlik olağandır. Banyo 2–3 gün sonra, koşma ve bisiklet 2–3 hafta sonra. Kontroller 1, 3 ve 6. ayda, sonra yıllık. Ateş, büyüyen şişlik ve kanamada beklemeden arayın.

Tek taraflı inmemiş testiste diğer testis sağlıklıysa doğurganlık çoğunlukla korunur. Çift taraflı olgularda sperm üretimi azalabilir; etki ameliyat geciktikçe artar. Erken ameliyatın ana amacı bu etkiyi en aza indirmektir.

İnmemiş testisi olan erkeklerde ileride testis kanseri riski genel nüfusa göre bir miktar yüksektir. Erken ameliyat riski azaltır ve testisi torbaya indirerek ergenlikten sonra kendi kendine muayeneyi mümkün kılar.

Hayır. İnmemiş testis masajı diye bir tedavi yoktur; masaj, bitkisel ürün ya da bekleme testisi indirmez, yalnız zaman kaybettirir. Tedavi 6. aydan sonra ameliyattır.

Çoğu çocukta gerekmez: ele gelen testisi muayene bulur, ele gelmeyen testisi ultrason güvenilir göstermez. Ele gelmeyen testiste yer ameliyatta kamerayla belirlenir; çift taraflı ele gelmeyen testiste hormon ve genetik değerlendirme istenir.

Çocuk ürolojisi uzmanına. Muayene kısa sürer, bebek bu sırada ailesinin yanındadır; ameliyatı bu konuda deneyimli çocuk ürolojisi ya da çocuk cerrahisi uzmanları yapar ve çocuk ergenliğe kadar aynı hekimce izlenir.

Tek ya da çift taraf, testisin kasıkta mı karın içinde mi olduğu (karın içindekinde laparoskopi), hastane ve anestezi ekibi ücreti belirler. Net bilgi muayene ve ultrason sonrası verilir; bu sayfada rakam yoktur.

Küçük bir bölümünde testis yeniden yukarı çekilebilir; bu yüzden 1., 3., 6. ve 12. ay kontrollerinde testisin yeri ve boyutu muayene edilir. Yeniden yukarı çıkan testis ikinci, daha kısa bir ameliyatla indirilir.

Her ameliyatta olduğu gibi kanama ve yara enfeksiyonu olabilir; inmemiş testise özgü riskler testisin yeniden yukarı çıkması ve seyrek olarak testisin küçülmesidir. Karın içindeki testiste bu riskler biraz daha yüksektir; erken yaşta ve deneyimli ekiple risk azalır.

Çoğu çocuk aynı gün eve döner; 2–3 gün önerilen ağrı kesici, 1 hafta pansuman ve banyo kuralı, 2–4 hafta ata biner oyuncak ve bisiklet yok. Kasıkta şişlik ve morluk 1–2 haftada geriler; ilk kontrol 1. haftada.

Retraktil, yukarı çekilebilen demektir. Utangaç testiste testis bazen torbada görünür, soğukta ya da dokununca kasığa kayar; aileler bunu testis kayması ya da testislerin içeri kaçması diye anlatır. Testisler neden hareket eder sorusunun cevabı kasık kasının refleksidir; buna utangaç testis sendromu da denir.

Utangaç testis çoğunlukla ergenliğe doğru, testis büyüdükçe torbada kalmaya başlar. Tedavisi gerekmez; yıllık muayeneyle izlenir. Küçük bir bölümünde testis zamanla yukarıda kalır (yükselen testis); o durumda inmemiş testis gibi ameliyatla torbaya indirilir.

Testislerin birinin yukarıda olması çoğunlukla utangaç testis anlamına gelir; erkek çocuklarda yumurtalık kayması diye de anlatılır. Testis ılık ortamda torbaya iniyorsa tedavi gerekmez. Hiç inmiyorsa ya da yukarıda kalmaya başladıysa testisin yukarı çıkması tedavisi ameliyatla torbaya sabitlemektir.

Testis çoğu bebekte doğumda iner; inmeyenlerin bir bölümünde ilk 6 ay içinde kendiliğinden iner. İnmemiş testis görüntüsü, torbanın bir tarafının boş ve küçük olmasıdır. Tanısı nasıl konur sorusunun cevabı muayenedir; 6. aydan sonra inmeyen testis ameliyatla indirilir.

Testis indirme ameliyatı, inmemiş testisin bulunup torbaya taşınması ve oraya sabitlenmesidir; tıpta adı orşiopeksi, bazen orşidopeksidir. İnmemiş testis operasyonu genel anestezi altında, çoğunlukla kasık ve torbada iki küçük kesiyle yapılır; ele gelmeyen testiste laparoskopi kullanılır.

Ameliyat çoğunlukla 45–90 dakika sürer, çocuk aynı gün eve döner. Hafif ağrı birkaç günde geçer; kreş ve okula dönüş çoğunlukla 1 hafta sonradır, bisiklet ve sert oyun 2–3 hafta bekler. Bebeği inmemiş testis ameliyatı olanlar ve testis ameliyatı olanların yorumları en çok bu hızlı toparlanmayı anlatır.

İnmemiş testis tedavisi en uygun 6–18 ayda yapılır; ama yaş sınırı yoktur, geç fark edilen her çocukta tanı konunca ameliyat önerilir. Ergenlik sonrasında testis belirgin küçük kalmışsa indirmek yerine almak seçeneği de konuşulur.

Ameliyat sonrası komplikasyonlar seyrektir: yara enfeksiyonu, testisin yeniden yukarı çekilmesi ve testisin küçülmesi en bilinenleridir. Başarısız inmemiş testis ameliyatı denen bu durumlarda testis kontrollerde izlenir, gerekirse ikinci bir girişimle yeniden indirilir.