Üreterovezikal Bileşke (UVJ) Darlığı ve Megaüreter: Üreter Genişlemesi Neden Olur, Ne Zaman Ameliyat?

Böbrekten gelen idrar kanalının (üreterin) mesaneye girdiği noktadır; mesanenin arka-alt duvarında, sağda ve solda birer tane bulunur. Üreter burada mesane duvarının içinde kısa bir tünelden geçer; bu tünel idrarı mesaneye geçirirken geri kaçmasını önleyen bir kapak gibi çalışır.

Üreterovezikal bileşke, üreterin mesaneyle birleştiği yerdir; 'üretero' üreteri, 'vezikal' mesaneyi anlatır, raporlarda kısaca UVJ ya da uv bileşke yazılır. Sağ ve sol üreter için ayrı ayrı değerlendirilir; raporda 'sağ üreterovezikal bileşke' yazması o taraftaki bağlantının kastedildiğini gösterir.

UVJ, İngilizce ureterovesical junction ifadesinin kısaltmasıdır; Türkçesi üreterovezikal bileşkedir. Tıpta 'UVJ darlığı' bu noktanın doğuştan dar olmasını, 'UVJ taşı' ise böbrekten düşen bir taşın bu dar noktada takılmasını anlatır. Çocukta sık görülen biçimi doğuştan darlıktır.

Üreterin mesaneye girdiği son bölümün doğuştan dar ya da kasılıp gevşeyemeyen bir yapıda olmasıdır. İdrar mesaneye yavaş geçer, üstteki üreter dolar ve genişler (megaüreter); darlık yukarı yansırsa böbrek havuzu da genişler. Çoğu bebekte belirti vermez ve ilk 1–2 yılda kendiliğinden geriler.

Üreterin olağandan geniş olmasıdır; ultrasonda üreter çapı 7 mm'yi geçince bu ad kullanılır. Bir tanı değil görünümdür: UVJ darlığı, reflü, ikisi birlikte ya da ikisi de olmadan görülebilir. Plan nedene göre değişir; tıkayıcı megaüreterin büyük bölümü izlemle, bir kısmı ameliyatla düzelir.

Dört nedenle: üreterin mesaneye girdiği noktadaki doğuştan darlık (tıkayıcı megaüreter), idrarın mesaneden geri kaçması (reflülü megaüreter), ikisinin birlikte olması ya da anne karnındaki dönemden kalma, tıkanıklığı ve reflüsü olmayan genişlik. İki taraflı genişlemede mesane çıkışı (posterior üretral valv gibi) ayrıca değerlendirilir.

Çoğu bebekte belirti yoktur; tanı ultrasonda konur. Belirti verirse en sık ateşli idrar yolu enfeksiyonudur: sebepsiz ateş, kusma, iştahsızlık, kötü kokulu idrar. Büyük çocukta böğürde künt ağrı, seyrek olarak idrarda kan ya da taş görülebilir. Ateşli her hastalıkta erken idrar tahlili böbreği korur.

Çocukta olağan üreter ultrasonda çoğu zaman görülmez ya da birkaç mm'dir. 7 mm üstü megaüreter sayılır: 7–10 mm hafif, 10–15 mm orta, 15 mm üstü belirgin. Ölçü tek başına karar verdirmez; tıkanıklık (MAG3), enfeksiyon öyküsü ve böbreğin çalışma payı birlikte değerlendirilir.

Bebeklerin büyük bölümünde ilk 1–2 yılda kendiliğinden geriler; bu yüzden ilk tedavi 3–6 ayda bir ultrason ve idrar tahliliyle izlem, belirgin genişlemede ilk aylarda koruyucu antibiyotiktir. Tekrarlayan ateşli enfeksiyon, böbrek payında düşme ya da artan genişleme varsa üreter mesaneye yeniden ağızlanır.

Karın alt bölümünde küçük bir kesiden üreter mesaneye girdiği dar bölümden ayrılır, dar bölüm çıkarılır, çok genişse üreter daraltılır ve mesane duvarı içinde yeni bir tünelle yeniden ağızlanır (üreteroneosistostomi). 1,5–2,5 saat sürer; sonda 2–5 gün, stent 4–6 hafta kalır; çoğu çocuk 1–3 gece hastanede kalır.

Dilate, geniş demektir; 'üreter dilate' üreterin olağandan geniş görüldüğünü anlatır. Tek başına tanı değildir: çapın kaç mm olduğu, böbrek havuzunun eşlik edip etmediği ve mesanenin dolu mu boş mu olduğu birlikte okunur. Raporu getirin; ölçüleri birlikte değerlendirip izlem ya da ek tetkik kararını veririz.

Seyrektir. 'Üreterovezikal bileşkede taş' ifadesi çoğunlukla erişkinde böbrekten düşen bir taşın bu dar noktada takılmasını anlatır. Çocukta megaüreterde durgun idrar seyrek olarak taş oluşumuna zemin hazırlayabilir; bu durumda plan çocuklarda böbrek taşı sayfasında anlatılan ilkelerle, darlık da dikkate alınarak kurulur.

Çocuk ürolojisi uzmanına. Muayene kısa ve naziktir; ultrason ölçümleri, gerekiyorsa MAG3 sintigrafisi ve idrar tahlili birlikte değerlendirilir, izlem ya da ameliyat kararı ve kontrol takvimi aynı görüşmede yazılı verilir. Böbrek işlevi etkilenmiş ya da iki taraflı olgularda çocuk nefrolojisi takibe ortak olur.