Çocuklarda Testis Torsiyonu (Testis Dönmesi): Belirtileri, Nasıl Anlaşılır, Acil Ameliyat

Testis torsiyonu belirtileri çoğunlukla dakikalar içinde, bazen uykudan uyandıracak kadar ani başlar. Erkek çocuklarda testis ağrısının her nedeni torsiyon değildir; ama aşağıdaki 5 bulgu birlikteyse torsiyon ilk sırada düşünülür ve çocuk beklemeden acile götürülür. Bebekte ağrı anlatılamaz; huzursuzluk, sürekli ağlama ve torbada renk değişimiyle fark edilir.

Ateş ve idrar yakınmaları torsiyonda çoğunlukla yoktur; bunlar daha çok testis iltihabında (epididimit) görülür. Karın ağrısı ve kusmayla gelen erkek çocukta torbaya bakılması bu yüzden önemlidir: torsiyon bazen "mide" sanılarak saatler kaybedilir.

Testis torsiyonu her yaşta görülebilir; ama 2 dönemde belirgin biçimde sıktır: yenidoğan dönemi (doğum öncesi ve ilk haftalar) ve 12–16 yaş arası. Ergenlik torsiyonlarının büyük bölümü bu yaş aralığındadır, çünkü testis hızla büyür ve serbest yapı daha kolay döner. 1–10 yaş arasında torsiyon daha seyrektir; bu yaşta ani testis ağrısının en sık nedeni testisin üstündeki küçük uzantının dönmesidir (apendiks testis torsiyonu), bu da ayırıcı tanı bölümünde anlatılır.

Bebeklerde testis torsiyonu çoğunlukla doğumda ya da ilk günlerde fark edilir: torbanın bir yarısı sert, koyu renkli ve şiştir, bebek çoğu zaman ağrı belirtisi göstermez, çünkü dönme doğumdan önce olmuş ve testis zaten işlevini yitirmiştir. Bu tabloda ameliyatın amacı dönmüş testisi kurtarmaktan çok karşı testisi korumaktır; karşı taraf sabitleme kararı aileyle birlikte verilir. Doğumdan sonraki haftalarda başlayan ani şişlik ise gerçek bir acildir ve ergenlikteki gibi hemen ameliyat edilir.

Muayenehanemde ergen çocuklarla konuşurken bir cümleyi özellikle söylerim: testis ağrısı utanılacak bir şey değildir, aileye hemen söylenir. Ergenlerin bir bölümü ağrıyı saatlerce gizler ve bu gecikme testise mal olabilir.

Kan akımı kesilen testis saat saat zarar görür; bu yüzden torsiyonda ölçü gün değil saattir. Ağrının başlangıcından ameliyata kadar geçen süre testisin kurtarılma olasılığını belirler. İlk 6 saatte çözülen testis çoğunlukla kurtarılır; 6–12 saat arasında olasılık azalmaya başlar; 12 saatten sonra belirgin biçimde düşer; 24 saati geçen torsiyonda testisin kurtarılması seyrektir. Kısmi dönmede bu süreler biraz daha uzun olabilir, ama buna güvenilmez.

Bu tablo korkutmak için değil, "sabahı bekleyelim" kararının bedelini göstermek içindir. Gece 2'de başlayan ağrıda sabah 8'i beklemek 6 saati tüketir. Acilde de süreç hızlı yürür: muayene, Doppler ve ameliyathane hazırlığı çoğu merkezde 1–2 saat içinde tamamlanır.

Testis torsiyonu tedavisi ameliyattır ve tanı konur konmaz yapılır. Genel anestezi altında, torbanın orta hattında ya da o tarafında küçük bir kesiyle testise ulaşılır. Dönmüş kordon ters yönde çevrilerek açılır (detorsiyon) ve testis ılık kompresle sarılarak kan akımının geri dönmesi birkaç dakika beklenir. Rengi düzelen testis torbaya 2–3 ince dikişle sabitlenir (orşiopeksi); böylece yeniden dönemez. Karşı taraftaki testis de aynı seansta sabitlenir, çünkü serbest yapı çoğunlukla iki taraflıdır.

• 1 · Kesi ve ulaşma: Torbada 2–3 cm'lik kesi; kasıkta kesi gerekmez.
• 2 · Detorsiyon: Kordon ters yönde çevrilerek açılır; kaç tur döndüğü not edilir.
• 3 · Canlılık değerlendirmesi: Ilık kompres, birkaç dakika bekleme; renk ve kanlanma gözlenir.
• 4 · Sabitleme: Canlı testis torbaya dikişle sabitlenir; karşı taraf aynı seansta sabitlenir. Kesiler eriyen dikişle kapatılır.

Kan akımı dönmeyen, rengi düzelmeyen testis alınır (orşiektomi); bırakılırsa iltihap ve karşı testisi etkileyebilecek bağışıklık tepkisi riski taşır. Bu karar ameliyatta verilir ve aileye aynı gün anlatılır. Tek testisle çocuk olağan bir ergenlik ve erişkinlik yaşar; ergenlikte isterse testis protezi yerleştirilebilir. Ameliyat çoğu çocukta 30–60 dakika sürer.

Bazı çocuklarda testis döner ve dakikalar ya da 1–2 saat içinde kendiliğinden açılır; ağrı aniden başlar, aniden biter. Buna aralıklı (intermitan) torsiyon denir. Aileler bunu "testis dönmesi nasıl düzelir, kendi kendine düzeldi" diye anlatır. Kendiliğinden düzelme rahatlatıcı görünür; ama aynı serbest yapı yerinde durduğu için dönme tekrarlar ve bir sonraki atak açılmayabilir.

Bu yüzden gelip geçen ani testis ağrısı olan çocuk, ağrı geçmiş olsa da aynı gün ya da ertesi gün muayene edilir. Muayenede testisin duruşu ve hareketliliği değerlendirilir, Doppler ultrasonla kan akımı görülür. Öykü torsiyona uyuyorsa planlı sabitleme ameliyatı (iki taraflı orşiopeksi) önerilir: acil değil, günübirlik, 30–45 dakikalık bir ameliyattır ve çocuğu gelecekteki bir acilden korur.

Muayenehanemde en sık gördüğüm hata, "geçti, demek ki bir şey yokmuş" diyerek muayeneye gelinmemesidir. Geçen ağrı torsiyonun olmadığını değil, bu kez şanslı olunduğunu gösterir.

Testis torsiyonu planlanabilen bir ameliyat değildir; bu yüzden şehir dışından gelen ailelere verdiğimiz ilk öğüt, ani testis ağrısında İzmir'e yola çıkmak değil, bulundukları yerdeki en yakın acile gitmektir. Yol için harcanan saat testise mal olabilir; torsiyon ameliyatını çocuk cerrahisi ve üroloji ekipleri her ilde yapar. Bu aşamada bize telefon ya da WhatsApp'tan ulaşırsanız bulunduğunuz ekiple görüşerek yardımcı oluruz.

Bizim rolümüz ameliyattan sonra başlar: 1. hafta kontrolü, testisin boyut ve kan akımı izlemi, karşı taraf sabitlenmediyse planlı sabitleme, aralıklı torsiyon öyküsü olan çocukta planlı ameliyat ve ergenlikte protez kararı muayenehanemizde planlanır. Şehir dışındaki aileler için kontrollerin bir kısmı rapor, ultrason sonucu ve görüntülü görüşmeyle yapılır.