Bebek ve Çocuklarda Hidrosel (Su Fıtığı): Belirtileri, Kendiliğinden Geçer mi, Ameliyatı

Testisi saran zarın içinde sıvı birikmesiyle torbanın ağrısız şişmesidir. Anne karnında testisin iniş kanalı açık kalır ya da kapandıktan sonra içeride sıvı kalırsa oluşur; bebeklerin bir bölümünde doğumda görülür, erken doğanlarda daha sıktır.

Testis torbaya indikten sonra karınla torba arasındaki bağlantının kapanması gerekir; kapanmazsa karın sıvısı torbaya iner, geç kapanırsa sıvı içeride kalır. Ailenin yaptığı bir şeyle, ağlamayla ya da bezle ilgisi yoktur.

Çoğu bebekte evet: sıvı aylar içinde emilir ve kanal kapanır; bebeklerin büyük bölümünde 12. aya, bir kısmında 18. aya kadar şişlik kaybolur. Bu sürede 3–4 ayda bir muayene yeter; masaj, bitkisel karışım ya da sıkı bez işe yaramaz.

Aynı açık kanaldan kaynaklanır ama hidroselde sıvı, fıtıkta bağırsak iner. Hidrosel yumuşaktır, ışık geçirir ve ağrısızdır; fıtık ağlama ve ıkınmayla büyür, elle içeri itilebilir. Hidrosel 1 yaşa kadar beklenir, fıtık beklenmeden ameliyat edilir.

Tek belirti torbada ağrısız, yumuşak, düzgün bir şişliktir; sabah küçük akşam büyükse kanal açıktır. Hidrosel ağrı, ateş ya da kızarıklık yapmaz; bunlar varsa şişlik hidrosel değildir ve aynı gün değerlendirilir.

12–18 ayı geçtiği hâlde süren, gün içinde büyüyüp küçülen, kasık fıtığıyla birlikte olan ya da çok büyük hidroselde planlanır. Bebek hidroselinde acele yoktur; büyük çocuk ve ergende yeni başlayan hidroselde önce neden araştırılır.

Genel anestezi altında kasık kıvrımında 1–2 cm kesiden açık kanal kökünden bağlanır ve sıvı boşaltılır; yama ya da dren yoktur. 30–45 dakika sürer, dikiş eriyen türdendir, çoğu çocuk aynı gün eve döner.

Torbadaki şişlik ve morluk 2–4 hafta içinde iner; bu hidroselin geri geldiği anlamına gelmez, iyileşme sıvısıdır. Giderek büyüyen, kızaran ya da ateşle birlikte olan şişlikte beklemeden arayın.

Banyo 2–3. günden sonra; kreş 3–5. gün, okul 1 hafta, spor ve bisiklet 2–3 hafta sonra. Büyük çocukta torbayı hafif yukarıda tutan dar külot ya da mayo ilk 1–2 hafta rahatlatır; bebekte bez yeterlidir.

En sık sorulan üç şey şişliğin ne zaman ineceği (2–4 hafta), ağrının ne kadar süreceği (1–2 gün ağrı kesiciyle) ve tekrarlayıp tekrarlamayacağıdır (seyrek). 1. ay kontrolünde kesi, torba ve testisin yeri değerlendirilir; sonrası yakınma olmadıkça gerekmez.

Bebek hidroseli testise zarar vermez ve çoğu kendiliğinden geçer. Ama 2 yaşından sonra süren iletişimli hidroselde kanal açık kaldığı için fıtık gelişebilir ve şişlik büyüyebilir; bu yüzden izlem süresi sınırlıdır ve kontrollerle takip edilir.

Çocuk ürolojisi uzmanına. Muayene birkaç dakika sürer, çoğu bebekte ultrason gerekmez; izlem kararı, gerekirse ameliyat ve 1. ay kontrolü aynı hekimle yürür. Sert, kızarık ya da ağrılı şişlikte aynı gün başvurulur.

Ameliyat sonrası ödem kendiliğinden, 2–4 haftada emilir; özel bir yöntem gerekmez. Büyük çocukta torbayı hafif yukarıda tutan dar külot, ilk günlerde dinlenme ve bol sıvı rahatlatır; sıcak uygulama, masaj ya da bitkisel karışım önerilmez. Giderek büyüyen ya da kızaran şişlikte kontrol gerekir.

Halk arasında yumurtalık denen testisin çevresinde sıvı toplanınca torba şişer; bebeklerin yumurtalıkları neden şişer sorusunun en sık cevabı hidroseldir. Bebeklerde su fıtığı çoğunlukla tehlikeli değildir. Testis şişmesi ani, ağrılı ve kızarıksa (torsiyon ya da sıkışmış fıtık olabilir) beklemeden acile gidilir.

Testis fıtığı denilen şişlik çoğu zaman hidroseldir ve sıklıkla tek taraflıdır. Bebekte testiste sıvı birikmesi çoğunlukla 12–18 aya kadar kendiliğinden emilir. Geçmeyen, büyüyüp küçülen ya da fıtıkla birlikte olan hidrosel kısa bir ameliyatla düzeltilir; ilaçla geçmez.

Kasık fıtığı ya da hidrosel ameliyatından sonra torbada şişlik ve morluk olağandır; çoğunlukla 2–4 haftada iner. Bol pamuklu külot, önerilen ağrı kesici ve dinlenme yeterlidir. Şişlik büyüyor, kızarıyor ya da ateş eşlik ediyorsa kontrole gelinmelidir.

Çocuklarda hidrosel testisin dışında biriken sıvıdır; testisin üretimini etkilemez ve kısırlık yapar mı sorusunun cevabı hayırdır. Doğru yapılan ameliyat da kısırlık yapmaz; testise giden kanal ve damarlar korunur. Su fıtığı kısırlık yapar mı endişesi muayenede ayrıca konuşulur.

Çocukta tedavi yöntemleri ikidir: bebekte beklemek ve geçmeyen hidroselde açık kanalı bağlayan kısa ameliyat. Hidrosel iğne aspirasyonu, yani sıvıyı iğneyle boşaltmak çocukta önerilmez: sıvı yeniden toplanır ve enfeksiyon riski taşır. Krem ya da ilaçla hidrosel geçmez.

Çocuk aynı gün eve döner, 2–3 günde olağan oyuna başlar. Kreş ve okula dönüş çoğunlukla 3–7 gün sonradır; bisiklet ve sert oyun 2 hafta bekler. Şişlik birkaç haftada tamamen iner. İyileşme süresi büyük çocukta ve fıtıkla birlikte yapılan onarımda biraz daha uzundur.

Çocuklarda kendiliğinden eriyen dikişler kullanılır; dikiş alınmaz. Dikişler 2–3 haftada erir, yara bandı ise birkaç gün sonra kendiliğinden düşer. Ameliyatından sonra dikkat edilmesi gerekenler (banyo, külot, oyun) taburculukta yazılı verilir.

Minimal hidrosel, ultrasonda testis çevresinde görülen çok az miktardaki sıvıdır. Çoğunlukla olağan kabul edilir, şişlik yapmaz ve tedavi gerektirmez. Ağrı ya da belirgin büyüme yoksa yalnız muayeneyle izlenir; başka bir neden düşünülürse ultrason tekrarlanır.

Çocuğu su fıtığı ameliyatı olanların hidrosel ameliyatı sonrası yorumları çoğunlukla aynı süreci anlatır: ameliyat kısa sürer, çocuk aynı gün eve döner, ilk günlerdeki şişlik haftalar içinde iner. Ameliyat sonrası komplikasyonlar seyrektir: yara enfeksiyonu, uzun süren şişlik ve nadiren tekrarlama.

Yenidoğan bebekte torbada su toplaması sık görülür: testisin inerken geçtiği kanal doğumda tam kapanmamıştır ve karından gelen sıvı testisin çevresinde kalır. Bu sıvı çoğu bebekte 12–18 aya kadar kendiliğinden emilir; ağrı yapmaz, testise zarar vermez. Büyüyüp küçülen şişlik fıtık açısından muayene edilir.

Çocukta hidrosel, testisin indiği kanalın açık kalması ya da zarın sıvıyı yeterince ememesi nedeniyle oluşur. Bu sıvıyı eriten bir ilaç, krem ya da bitkisel çözüm yoktur. Bebekte kendiliğinden emilmesi beklenir; geçmeyen hidroselde tek kalıcı tedavi açık kanalı bağlayan kısa ameliyattır.

Ücret, hidroselin tek ya da iki taraflı olmasına, fıtıkla birlikte onarım gerekip gerekmediğine, çocuğun yaşına ve anestezi süresine göre değişir. Bu yüzden kesin bilgi muayeneden ve plan netleştikten sonra verilir; çoğu çocukta ameliyat günü eve dönüldüğü için yatış ücreti eklenmez.