Çocuklarda Üretra Darlığı (İdrar Kanalı Darlığı) ve Üretral Fistül: Belirtileri, Tanısı, Onarımı

Üretra darlığı belirtileri işeme sırasında gözlenir ve çoğunlukla yavaş, aylar içinde yerleşir. İdrar kanalı darlığı nasıl anlaşılır sorusunun cevabı üç bulgudur:

Fistülde bulgu farklıdır: işerken pipinin altından, idrar deliğinin dışında ikinci bir noktadan idrar sızar ya da damlar; aile bunu çoğunlukla bezde ya da işeme sırasında "iki yerden geliyor" diye tarif eder. Üretrada yanma, idrar kanalında yanma ve sızlama tek başına darlık belirtisi değildir; çocukta çoğunlukla tahriş ya da enfeksiyona bağlıdır ve ayrı bölümde anlatılır.

Belirtiler daha önce idrar kanalı ameliyatı geçirmiş, sonda takılmış ya da kasık-perine bölgesine düşmüş bir çocukta ortaya çıkıyorsa darlık ilk akla gelenlerdendir; ailenin evde çektiği 10 saniyelik işeme videosu değerlendirmeyi hızlandırır.

Üretral fistül, idrar kanalı ile pipinin derisi arasında oluşan ve idrarın dışarı sızdığı ikinci bir deliktir. Bebeklerde fistül nasıl anlaşılır sorusunun cevabı basittir: işeme sırasında idrar deliğinin dışında, çoğunlukla pipinin alt yüzünde bir noktadan idrar sızar ya da damlar; bezde iki ayrı ıslaklık, büyük çocukta "iki yerden işiyor" tarifi tipiktir. Delik iğne ucu kadar küçükse yalnız damlama görülür ve aile uzun süre fark etmeyebilir.

Çocuklarda üretral fistül hemen her zaman hipospadias ameliyatı sonrası gelişir; yeni oluşturulan kanalın bir noktası iyileşmez ve deriye açılır. Çoğunlukla ilk aylarda, sonda çıktıktan sonra fark edilir. Fistülün gerisinde idrar deliğinde ya da kanalda bir darlık varsa idrar o darlığı aşamayıp fistülden çıkar; bu yüzden fistül onarımından önce kanalın tamamı değerlendirilir, yalnız delik kapatılırsa fistül yeniden açılabilir.

Bu sayfada "fistül" yalnız idrar kanalı fistülünü anlatır. Makat çevresindeki anal/perianal fistül, boyundaki brankial fistül ve göbek fistülü farklı organların sorunlarıdır; bebeklerde fistül diye arayan ailelerin bir bölümü bunları kastetmektedir ve o durumlar çocuk cerrahisinin ilgili bölümlerinde değerlendirilir.

Üretrada yanma, idrar kanalında yanma hissi ve üretra tahrişi için arayan ailelerin çoğunda sorun darlık değildir. Çocukta idrar kanalında yanmanın 4 sık nedeni vardır: idrar deliği çevresinin tahrişi (bez, sabun, köpük banyosu, dar ya da ıslak mayo), pipi ucu iltihabı (balanit), idrar yolu enfeksiyonu ve idrarı uzun süre tutmaya bağlı tahriş. Darlıkta yanma seyrektir; varsa çoğunlukla eşlik eden enfeksiyon ya da tam boşalamamaya bağlıdır.

Üretra tahrişi nasıl geçer: tahrişe bağlı yanma bol su içme, sabunsuz ılık suyla yıkama, pamuklu iç çamaşırı ve köpük banyosundan kaçınmayla 2–3 günde geriler. Yanmanın yanında ateş, kötü kokulu idrar, sık idrara çıkma ya da idrarda bulanıklık varsa idrar tahlili yapılır; pipi ucunda kızarıklık ve akıntı varsa balanit değerlendirilir. Yanma 1 haftayı geçiyor ya da tekrarlıyorsa ve akım da inceyse darlık açısından bakılır.

BalanitBalanit (pipi ucu iltihabı): belirtileri ve tedavisiPipi ucu iltihabı: belirtileri, kaç günde geçer, hangi durumda krem; çocukta ve bebekte.Sayfaya git →

Üretra darlığı ameliyatı darlığın yerine, uzunluğuna ve daha önce onarılıp onarılmadığına göre iki biçimde yapılır. Kısa (1 cm altı) ve ilk kez görülen darlıkta endoskopik iç kesi (internal üretrotomi) tercih edilir: genel anestezi altında ince bir kamerayla kanala girilir, dar halka görülerek küçük bir bıçak ya da lazerle açılır; 20–30 dakika sürer, kesi yoktur, çocuk aynı gün eve döner, ince bir sonda 3–7 gün kalır. Uzun, tekrarlayan ya da yara dokusu sert darlıkta açık onarım (üretroplasti) yapılır: dar bölüm kesilip sağlam uçlar birbirine dikilir ya da eksik kanal, ağız içinden alınan ince bir doku yaması ile genişletilir; 1–2 saat sürer, 0–1 gece kalış, sonda 7–14 gün.

• İç kesi (kısa darlık): 20–30 dk; kamerayla, kesisiz; sonda 3–7 gün; günübirlik. Tekrar ederse açık onarıma geçilir.
• Uç uca onarım (kısa-orta darlık): Dar bölüm çıkarılır, uçlar dikilir; 1–1,5 saat; sonda 7–10 gün.
• Yamayla onarım (uzun darlık): Ağız içi doku yaması kanalı genişletir; 1,5–2 saat; sonda 10–14 gün; seyrek olarak iki aşamalı.
• Fistül onarımı: Delik çok katlı kapatılır, damarlı örtü konur, gerideki darlık aynı seansta açılır; 45–90 dk; sonda 5–7 gün.

Darlığın en önemli riski tekrarıdır ve bu yönteme göre değişir: iç kesiden sonra darlık çocukların bir bölümünde geri gelir, özellikle uzun ve sert darlıkta; bu yüzden iç kesi yalnız kısa ve ilk darlıkta seçilir, tekrar ederse açık onarıma geçilir. Açık onarımda tekrar daha seyrektir; yamayla onarılan uzun darlıkta yıllık işeme testiyle izlem sürer. Fistül onarımında yeniden açılma riski, gerideki darlığın aynı seansta giderilmesi ve damarlı örtü kullanılmasıyla azalır.

Diğer riskler ameliyata özgüdür ve seyrektir: ilk günlerde kanama ve yanma, sonda çevresinde kaçak, yara yeri enfeksiyonu; açık onarımda yeni bir fistül ya da idrar deliğinin daralması. Mesane uzun süre dar kanala karşı çalışmışsa onarımdan sonra işeme alışkanlıklarının düzelmesi birkaç ay alabilir; bu dönemde zamanlı işeme ve kabızlık kontrolü yardımcı olur. İdrar kaçırma ya da gelişimle ilgili kalıcı sorun beklenmez.

Hastalarımızın büyük bölümü İzmir dışından geliyor; yurt dışında yaşayan aileler de tatil dönemlerinde üretra darlığı onarımı için geliyor. Süreci, ailenin İzmir'de en az gün geçirmesini ve çocuğun sonda çıkmadan yola çıkmamasını sağlayacak biçimde planlıyoruz. Çoğu aile için toplam kalış 8–10 gündür: muayene ve ameliyat art arda 2 günde, sonda kontrolü 7. günde.

Gelmeden önce ön değerlendirme uzaktan yapılır: çocuğunuzun durumunu, varsa önceki raporları ve 1–2 fotoğrafı WhatsApp'tan paylaşırsınız; olası planı, kalış süresini ve uygun tarihleri önceden konuşuruz. Ameliyatlar İzmir Acıbadem Kent Hastanesi'nde yapılır; muayenehanemiz hastaneye yaklaşık 4–5 km uzaklıktadır. Uçakla dönüş için sondanın çıkmış olmasını bekleriz.